Η επιμονή του πληθωρισμού των τροφίμων (τρόφιμα) είναι υψηλότερη σε σύγκριση με τη {διατήρηση} του γενικού πληθωρισμού σε περιόδους αυξήσεων τιμών, όπως η περίοδος από τις αρχές του 2021 έως το τέλος του 2023, καταλήγει η Τράπεζα της Ελλάδος στην ειδική έκθεσή της, η οποία περιλαμβάνει : γενική έκθεση για τη νομισματική πολιτική 2023-2024.

Όπως αναφέρει, οι τιμές αυξάνονται κατά τις περιόδους αυτές, ωθώντας τον πληθωρισμό υψηλότερα, αλλά οι τιμές των τροφίμων αυξάνονται ακόμη περισσότερο καθώς οι τιμές ορισμένων καθοριστικών παραγόντων τους, όπως φαίνεται παραπάνω, κινούνται ανοδικά. Οι διαρκώς αυξανόμενες τιμές των τροφίμων έχουν πολύ σημαντικό αντίκτυπο στο εισόδημα των νοικοκυριών, δεδομένου ότι τα τρόφιμα ταξινομούνται ως εμπόρευμα με ιδιαίτερα χαμηλή ελαστικότητα ζήτησης.

Μισθοί: Πώς ο πληθωρισμός τρώει το εισόδημα

Αναδιανεμητικές συνέπειες

Επιπλέον, η {διατήρηση} του υψηλού πληθωρισμού των τροφίμων έχει σημαντικές αναδιανεμητικές συνέπειες, καθώς τα νοικοκυριά χαμηλού εισοδήματος επιβαρύνονται δυσανάλογα με τα νοικοκυριά υψηλότερα στην κατανομή του εισοδήματος, επειδή αναγκάζονται να δαπανούν αναλογικά μεγαλύτερο μερίδιο του εισοδήματός τους για την κάλυψη των διατροφικών τους αναγκών.

Σύμφωνα με την BoE, ο πληθωρισμός των τροφίμων αυξήθηκε απότομα το 2022 και παρουσίασε αξιοσημείωτη εμμονή το 2023 καθώς
δεν ακολούθησε την πτωτική τάση στα ενεργειακά εμπορεύματα. Παρόλα αυτά, έχει μπει σε πτωτική τροχιά, καταγράφοντας σημαντικά χαμηλότερα ετήσια επιτόκια το πρώτο πεντάμηνο του 2024.

Ωστόσο, ενώ η Ελλάδα είχε τον δεύτερο υψηλότερο πληθωρισμό τροφίμων στη ζώνη του ευρώ τον Απρίλιο του 2024,
Τον Μάιο υπήρξε σαφής αποκλιμάκωση και σημαντική σύγκλιση με τον μέσο όρο της ζώνης του ευρώ. Ο πληθωρισμός των τροφίμων στην Ελλάδα αναμένεται να αποκλιμακωθεί περαιτέρω τους επόμενους μήνες, αν και με βραδύτερο ρυθμό.

Τιμές ενέργειας

Αυτή η επιμονή σχετίζεται με τον αριθμό και τη μεταβλητότητα των παραγόντων που επηρεάζουν τον πληθωρισμό των τροφίμων. Οι τιμές της ενέργειας (κυρίως ηλεκτρικής ενέργειας, φυσικού αερίου και υγρών καυσίμων), οι τιμές των λιπασμάτων και οι διεθνείς τιμές των βασικών εμπορευμάτων, που αποτελούν την κύρια πρώτη ύλη για τα επεξεργασμένα τρόφιμα, έχουν σημειώσει ραγδαίες αυξήσεις τα τελευταία χρόνια, οδηγώντας σε άνοδο συνολικά τα επίπεδα τιμών καθώς και τις τιμές των τροφίμων.

Η ταυτόχρονη αύξηση των παραγόντων που καθορίζουν τον πληθωρισμό των τροφίμων είναι ο λόγος για την υψηλή αντοχή τους. Αυτοί οι παράγοντες θα πρέπει επίσης να λαμβάνουν υπόψη τις αβεβαιότητες που προκαλούνται από την κλιματική αλλαγή και τα σχετικά καιρικά φαινόμενα, τα οποία συχνά προκαλούν διαταραχές στον εφοδιασμό τροφίμων.

Η εμμονή του πληθωρισμού των τιμών των τροφίμων είναι υψηλότερη σε σύγκριση με τη {διατήρηση} του μετρικού πληθωρισμού σε περιόδους αυξήσεων των τιμών, όπως η περίοδος από τις αρχές του 2021 έως το τέλος του 2023.

Κατά τη διάρκεια αυτών των περιόδων, οι τιμές αυξάνονται, προκαλώντας αύξηση του πληθωρισμού, αλλά οι τιμές των τροφίμων αυξάνονται ακόμη περισσότερο καθώς οι τιμές ορισμένων καθοριστικών παραγόντων τους αυξάνονται, όπως φαίνεται παραπάνω.

Επίπτωση στο εισόδημα

Οι διαρκώς αυξανόμενες τιμές των τροφίμων έχουν πολύ σημαντικό αντίκτυπο στο εισόδημα των νοικοκυριών, δεδομένου ότι τα τρόφιμα ταξινομούνται ως εμπόρευμα με ιδιαίτερα χαμηλή ελαστικότητα ζήτησης. Επιπλέον, η {διατήρηση} του υψηλού πληθωρισμού των τροφίμων έχει σημαντικές αναδιανεμητικές συνέπειες, καθώς τα νοικοκυριά χαμηλού εισοδήματος επιβαρύνονται δυσανάλογα με τα νοικοκυριά υψηλότερα στην κατανομή του εισοδήματος, επειδή αναγκάζονται να δαπανούν αναλογικά μεγαλύτερο μερίδιο του εισοδήματός τους για την κάλυψη των διατροφικών τους αναγκών. Ακόμη και εν όψει των υψηλών τιμών, τα νοικοκυριά χαμηλού εισοδήματος συχνά αναγκάζονται να αντικαταστήσουν τρόφιμα υψηλότερης θρεπτικής αξίας με τρόφιμα χαμηλότερης θρεπτικής αξίας, θέτοντας σε κίνδυνο την ποιότητα της διατροφής τους και έτσι θέτοντας κινδύνους για την υγεία των μελών τους.

Κίνδυνος υγείας

Ακόμη και εν όψει των υψηλών τιμών, τα νοικοκυριά χαμηλού εισοδήματος συχνά αναγκάζονται να αντικαταστήσουν τρόφιμα υψηλότερης θρεπτικής αξίας με τρόφιμα χαμηλότερης θρεπτικής αξίας, θέτοντας σε κίνδυνο την ποιότητα της διατροφής τους και δημιουργώντας έτσι κινδύνους για την υγεία των μελών τους.

Ο ρυθμός των αλλαγών στις τιμές των τροφίμων και οι αιτίες και τα αποτελέσματά τους είναι ένα θέμα που ήταν πάντα στο επίκεντρο της βιβλιογραφίας για τον πληθωρισμό. Η μελέτη της γίνεται ακόμη πιο επίκαιρη και απαραίτητη λόγω του γεγονότος ότι ο πληθωρισμός των παντοπωλείων στην Ελλάδα και στις περισσότερες χώρες της ευρωζώνης το 2023 ήταν υπερδιπλάσιος από τον γενικό πληθωρισμό. Αν και ο συνολικός πληθωρισμός μειώνεται, ο πληθωρισμός των τροφίμων είναι υψηλότερος[1]αυθόρμητα και μειώνεται με πολύ πιο αργό ρυθμό. Ο επίμονος πληθωρισμός των τροφίμων επιβαρύνει δυσανάλογα τις τάξεις χαμηλότερου εισοδήματος επειδή ξοδεύουν μεγαλύτερο ποσοστό του διαθέσιμου εισοδήματός τους από άλλα νοικοκυριά, με {αποτέλεσμα} μεγαλύτερες ανισότητες μεταξύ των νοικοκυριών.

Δύο συστατικά

Τα προϊόντα διατροφής χωρίζονται σε δύο κύρια συστατικά, δηλαδή τα μη επεξεργασμένα και τα επεξεργασμένα τρόφιμα, τα οποία αποτελούν επίσης δύο από τα πέντε κύρια στοιχεία του ΕνΔΤΚ. Η ανάλυση κειμένου των δύο συνιστωσών του πληθωρισμού των τροφίμων στην Ελλάδα δείχνει ότι οι τιμές των μη επεξεργασμένων τροφίμων αυξήθηκαν σημαντικά το 2023, πιθανώς λόγω των μεγάλων αυξήσεων στις τιμές της ενέργειας (φυσικό αέριο και πετρέλαιο) και των λιπασμάτων, που οδήγησαν σε αύξηση των τιμών παραγωγού και, κατά συνέπεια, τιμές καταναλωτή. Μια πρόσθετη επίδραση στην αύξηση των τιμών των μη επεξεργασμένων τροφίμων ήταν το κοστούς των μισθών, το οποίο επηρεάστηκε από τις αυξήσεις των μισθών, ορατές στην κατανομή των μισθών, και ειδικότερα από τις αυξήσεις στις χαμηλότερες κατηγορίες μισθών.

Ο ρόλος του πολέμου

Οι πηγές έντονου και επίμονου πληθωρισμού στις τιμές των επεξεργασμένων τροφίμων ήταν και εξακολουθούν να είναι παρόμοιες. Οι κύριοι παράγοντες που καθορίζουν τις τιμές των επεξεργασμένων τροφίμων είναι οι τιμές σε {επίπεδο} παραγωγού και οι διεθνείς τιμές των βασικών προϊόντων διατροφής, οι οποίες επηρεάζονται από τις επιχειρήσεις που επεξεργάζονται και πωλούν τρόφιμα. Εκτιμάται ότι ο πόλεμος στην Ουκρανία έπαιξε σημαντικό ρόλο στην αύξηση των διεθνών τιμών των τροφίμων, ιδίως των σιτηρών. Πρόσθετοι καθοριστικοί παράγοντες του πληθωρισμού των τροφίμων είναι η κλιματική κρίση και τα συνοδευτικά ακραία καιρικά φαινόμενα, καθώς και η πανδημία του κορωνοϊού που προκαλείται από διαταραχές στην εφοδιαστική αλυσίδα και περιορισμούς στο εμπόριο τροφίμων.

Οι πρόσφατες φυσικές καταστροφές στη Θεσσαλία επηρέασαν την προσφοράς τροφίμων, προκαλώντας περαιτέρω άνοδο των τιμών καθώς παρατηρήθηκαν ελλείψεις σε πολλά αγαθά.

Δεδομένου ότι η κλιματική κρίση συνδέεται και με αβεβαιότητα στις μετεωρολογικές προβλέψεις, εκτιμάται ότι θα υπάρξει μεγαλύτερη αστάθεια στις τιμές των τροφίμων στο μέλλον. Προοδευτικότητα του πληθωρισμού των τροφίμων στην Ελλάδα.

Σύγκριση με την Ευρώπη

Ο όρος «τρόφιμα» καλύπτει όλα τα τρόφιμα, τα μη αλκοολούχα ποτά, τα αλκοολούχα ποτά και τον καπνό, δηλαδή τις δύο πρώτες από τις 12 κύριες κατηγορίες του Εναρμονισμένου Δείκτη Τιμών Καταναλωτή (ΕνΔΤΚ), που αντιπροσωπεύουν περίπου το 25% του καλαθιού καταναλωτή. Στην Ελλάδα, ο πληθωρισμός των τροφίμων κυμάνθηκε από 1,2% το 2021 σε 9,7% το 2022, 9,9% το 2023 και 5,0% το πρώτο πεντάμηνο του 2024. Ο αντίστοιχος μέσος όρος των τροφίμων στη ζώνη του ευρώ ήταν 1,5% το 2021, 9,0 % το 2022, 10,9% το 2023 και 3,5% το διαθέσιμο πεντάμηνο του 2024.

Την προηγούμενη δεκαετία, 2010-2019, ο μέσος πληθωρισμός των παντοπωλείων στην Ελλάδα ήταν 1,3% και στη ζώνη του ευρώ 1,8%. Στον Πίνακα Α παρουσιάζεται ο μέσος ετήσιος ρυθμός μεταβολής των δεικτών τιμών τροφίμων την τελευταία τετραετία και το διαθέσιμο πεντάμηνο του 2024 σε σύγκριση με τους μέσους δείκτες της δεκαετίας 2010-2019 για τις κύριες ομάδες προϊόντων τροφίμων ΕνΔΤΚ της Ελλάδας. Είναι σαφές από τον πίνακα ότι το 2022 σχεδόν όλοι οι επιμέρους δείκτες τροφίμων έχουν κινηθεί σημαντικά ανοδικά.

Η διαφορά μεταξύ επεξεργασμένων και μη επεξεργασμένων προϊόντων

Παρά τον αποπληθωρισμό των ενεργειακών αγαθών, ο πληθωρισμός των τροφίμων συνέχισε να αυξάνεται το 2023, αλλά ταυτόχρονα εισήλθε σταδιακά σε πτωτική πορεία και μειώθηκε σημαντικά το πρώτο πεντάμηνο του 2024. Εξαιρούνται οι επιμέρους δείκτες «ψάρια», «έλαια και λίπη», «φρούτα», «μεταλλικό νερό, αναψυκτικά, χυμοί φρούτων» και «αλκοόλ», τα επίπεδα των οποίων συνεχίζουν να αυξάνονται ή παραμένουν σχεδόν ίδια.

Όσον αφορά την Ελλάδα, σημαντικό ποσοστό των επεξεργασμένων τροφίμων εισάγεται και ως εκ τούτου υπόκεινται σε διεθνείς διακυμάνσεις τιμών. Ο πληθωρισμός των επεξεργασμένων τροφίμων δεν παρουσιάζει σημαντικές διακυμάνσεις και είναι γενικά ήπιος. Εισήλθε σε ανοδική πορεία τον Ιούλιο του 2021 και έφτασε στο αποκορύφωμά της τον Ιανουάριο του 2023 (13,8%). Έκτοτε έχει πτωτική τάση και – λόγω του πληθωρισμού των εισαγόμενων τροφίμων – αναμένεται να συνεχίσει σε αντιπληθωριστική πορεία μέχρι το 2024. Τα μη επεξεργασμένα τρόφιμα (συμπεριλαμβανομένων του φρέσκου κρέατος, των ψαριών, των φρούτων, των λαχανικών και των αυγών) ξεχωρίζουν σημαντικά στο σε μεγάλο βαθμό από μεταποιημένα προϊόντα, καθώς σημαντικό μέρος αυτών είναι προϊόντα εγχώριας παραγωγής, κυρίως «φρέσκα φρούτα» και «φρέσκα λαχανικά».

Σε αντίθεση με τον πληθωρισμό των επεξεργασμένων τροφίμων, ο πληθωρισμός των μη επεξεργασμένων τροφίμων είναι εξαιρετικά ασταθής, γεγονός που αποδίδεται στην αστάθεια των τιμών των φρέσκων φρούτων και λαχανικών, οι οποίες επηρεάζονται σημαντικά από τις καιρικές συνθήκες. Ο πληθωρισμός των μη επεξεργασμένων τροφίμων εισήλθε σε ανοδική τάση τον Ιούνιο του 2021, το 2022 έφτασε στο μέγιστο τον Μάιο (13,2%), ενώ το 2023, μετά από μήνες έντονων διακυμάνσεων, έφτασε στο μέγιστο τον Ιούλιο (15,1%).