Μια σημαντική πτυχή του ταχέως μεταβαλλόμενου ψηφιακού περιβάλλοντος είναι η στροφή των καταναλωτών και των επιχειρήσεων προς τις ηλεκτρονικές συναλλαγές, η οποία έχει επιταχυνθεί κατά τη διάρκεια της πανδημίας. Σε αυτή την κατεύθυνση, όπως σημειώνει ο επικεφαλής οικονομολόγος Παναγιώτης Θ. Καπόπουλος και η ομάδα οικονομολόγων της Alpha Bank, πολλές κεντρικές τράπεζες διερευνούν τη χρήση νέων καινοτόμων εργαλείων, όπως τα ψηφιακά νομίσματα (Central Bank Digital Currlies – CBDC), τα οποία έχουν προσελκύσει παγκόσμιο ενδιαφέρον. .

Το CBDC είναι μια ψηφιακή μορφή νομίσματος που ελέγχεται από τη σχετική κεντρική τράπεζα. Επί του παρόντος, αρκετές χώρες έχουν εξετάσει τη ικανότητα δημιουργίας και υιοθέτησης ψηφιακών νομισμάτων προκειμένου να ανταποκριθούν στις νέες μεθόδους πληρωμής που αναπτύχθηκαν από διεθνείς εταιρείες τεχνολογίας, καθώς και στη διείσδυση κρυπτονομισμάτων.

ΔΝΤ για CBDC: Τα ψηφιακά νομίσματα της κεντρικής τράπεζας θα μπορούσαν να αντικαταστήσουν τα μετρητά

Σύμφωνα με τα τελευταία διαθέσιμα στοιχεία από το Atlantic Council, ένα σημαντικό ποσοστό χωρών διερευνά τη χρήση ψηφιακών νομισμάτων, αναπτύσσει κανονισμούς και εξετάζει ζητήματα όπως η προστασία των προσωπικών δεδομένων. Άλλωστε, 11 κράτη1 έχουν ήδη δημιουργήσει ψηφιακά νομίσματα, ενώ άλλα 100 κράτη βρίσκονται υπό ανάπτυξη ιδεών ή εξέταση (Εικόνα 1).

Με βάση αυτές τις εξελίξεις, η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα (ΕΚΤ) ξεκίνησε μια επεξηγηματική φάση από τα τέλη του 2021 και μια προπαρασκευαστική φάση για το ψηφιακό ευρώ από την 1η Νοεμβρίου 2023. Αν και η προπαρασκευαστική φάση είναι ένα σημαντικό βήμα, δεν προδικάζει οποιαδήποτε απόφασης του Διοικητικού Συμβουλίου της ΕΚΤ σχετικά με την υιοθέτηση του ψηφιακού ευρώ.

Η απόφασης αυτή μπορεί να ληφθεί υπόψη μόνο μετά την έκδοση των σχετικών κανονισμών. Σύμφωνα με τα μέχρι στιγμής δεδομένα, το ψηφιακό ευρώ θα ανταποκριθεί στη ευρεία προτίμηση των πολιτών να πραγματοποιούν ψηφιακές πληρωμές γρήγορα και με ασφάλεια και θα λειτουργήσει παράλληλα με τη χρήση μετρητών και άλλων ιδιωτικών ηλεκτρονικών μέσων πληρωμής. Επίσης, εκτιμάται ότι θα απλοποιήσει και θα βελτιώσει την καθημερινότητα των πολιτών γιατί συνδυάζει σημαντικά πλεονεκτήματα όσο κανένα άλλο ψηφιακό μέσο. Τα αναμενόμενα οφέλη είναι:

· Είναι μια ψηφιακή μέθοδος πληρωμής που θα γίνει ευρέως αποδεκτή σε όλη την Ευρωζώνη (Ευρωζώνη) για πληρωμές σε καταστήματα, διαδικτυακά και αυτοπροσώπως.

· Το ψηφιακό ευρώ, όπως και τα μετρητά, θα είναι ακίνδυνο (ως δημόσιο χρήμα που εκδίδεται από την ΕΚΤ), θα είναι ευρέως διαθέσιμο, χωρίς τέλη για βασική χρήση και θα είναι το ψηφιακό ισοδύναμο ενός προς έναν των ρευστών αποθεμάτων.

· Το ψηφιακό ευρώ θα είναι διαθέσιμο σε ιδιώτες, επιχειρήσεις και δημόσιες αρχές των χωρών μελών της ZTE, με πρόσβαση σε μη κατοίκους ZTE υπό ορισμένες προϋποθέσεις.

· Θα είναι διαθέσιμο τόσο διαδικτυακά όσο και εκτός σύνδεσης και οι ψηφιακές καταθέσεις σε ευρώ θα είναι εγγυημένες από την ΕΚΤ.

· Θα διασφαλίσει το υψηλότερο {επίπεδο} προστασίας για τις ψηφιακές πληρωμές, δηλαδή το Ευρωσύστημα δεν θα έχει πρόσβαση ούτε θα αποθηκεύει προσωπικά δεδομένα των χρηστών.

· Θα είναι ασφαλές και εύκολο στη χρήση, με στόχο την ψηφιακή και οικονομική ένταξη και διασφαλίζοντας ότι κανείς δεν θα μείνει πίσω. Επιπλέον, θα εξυπηρετεί επίσης τις ανάγκες ατόμων που δεν έχουν πρόσβαση σε τραπεζικό λογαριασμό ή δεν διαθέτουν ψηφιακές ή οικονομικές δεξιότητες.

· Θα ενισχύσει τη νομισματική κυριαρχία της ZTE αυξάνοντας την {αποτελεσματικότητα} του ευρωπαϊκού συστήματος πληρωμών, προωθώντας την δημιουργικότητα και αυξάνοντας την ανθεκτικότητά της σε πιθανές κυβερνοεπιθέσεις ή τεχνικές διακοπές, όπως διακοπές ρεύματος.

Εκτός από τα σημαντικά οφέλη που θα φέρει το ψηφιακό νόμισμα στην ευρύτερη οικονομία, εκτιμάται ότι θα υπάρξουν ευκαιρίες και προκλήσεις, κυρίως για τα χρηματοπιστωτικά ιδρύματα, αλλά οι εκτιμήσεις βρίσκονται σε πρώιμο στάδιο. Αξίζει να αναφέρουμε εδώ ότι ο ψηφιακός μετασχηματισμός των χρηματοπιστωτικών ιδρυμάτων έχει επιταχυνθεί κατά τη διάρκεια της πανδημίας.

Οι σημαντικές επενδύσεις που έγιναν στη χρηματοοικονομική τεχνολογία (fintech) έχουν μεταμορφώσει ριζικά τον κλάδο, ο οποίος εκτιμάται ότι θα αποτελέσει μια πολύ καλή βάση για την τελική υιοθέτηση του ψηφιακού ευρώ.

Ποιες θα είναι οι ρυθμίσεις της ΕΚΤ;

Τα τραπεζικά ιδρύματα αναμένεται να λειτουργήσουν ως αγωγός (ενδιάμεσος) μεταξύ των αντισυμβαλλομένων ψηφιακών νομισμάτων, ενώ δημιουργούν επιχειρηματικές ευκαιρίες και προωθούν την δημιουργικότητα σε ολόκληρη τη ZTE. Το ψηφιακό ευρώ μπορεί να έχει αντίκτυπο, σε περιορισμένο και διαχειρίσιμο βαθμό, στην κερδοφορία των τραπεζών, ιδιαίτερα των μικρότερων (Bellia, M. and Calès, L., European Commission, JRC Working Paper, 6, 2023· Petracco Giudici, M και Di Girolamo, F., Ευρωπαϊκή Επιτροπή, τεχνική έκθεση του ΚΚΕρ, 2023· Bofinger, P. and Haas, T., The digital euro: Benefits, Costs and Risk, Austrian Chamber of Commerce, Ιούλιος 2023), σχετικά με τα έσοδα από την προμήθεια.

Για την αποτελεσματική {διαχείριση} τέτοιων εξελίξεων και την στήριξης της εύρυθμης λειτουργίας του χρηματοπιστωτικού συστήματος, η ΕΚΤ είναι πιθανό να θέσει ανώτατο όριο (3.000-4.000 ευρώ) για τη μετατροπή χαρτονομισμάτων σε ψηφιακό ευρώ σε ατομικούς λογαριασμούς.

Το ευρωπαϊκό τραπεζικό σύστημα παρακολουθεί στενά τις εξελίξεις στα ψηφιακά νομίσματα, αλλά οι συζητήσεις και ο {σχεδιασμός} βρίσκονται σε πρώιμο στάδιο. Το γεγονός αυτό επιβεβαιώνεται και από πρόσφατη μελέτη (MedioBank Research, 23 Νοεμβρίου 2023) που πραγματοποιήθηκε σε 28 ευρωπαϊκές τράπεζες. Σημειώνει ότι ενώ το ενδιαφέρον για το ψηφιακό νόμισμα έχει αυξηθεί, είναι πολύ νωρίς για να εκτιμηθεί η απαιτούμενη επένδυση και οι αναδυόμενες ευκαιρίες (Εικόνα 2) ή/και οι κίνδυνοι.

Συνοπτικά, τα ψηφιακά νομίσματα έχουν τη ικανότητα να βελτιώσουν τα συστήματα πληρωμών και να διευκολύνουν τις διασυνοριακές πληρωμές. Σε μια προσπάθειας να διευκολύνει τη ζωή των πολιτών, να αντιμετωπίσει την επέκταση των διεθνών δικτύων πληρωμών και κρυπτονομισμάτων και να ενισχύσει τη στρατηγική της αυτονομία, η ΕΚΤ εξετάζει τη παραγωγή ενός ψηφιακού ευρώ με απώτερο στόχο να γίνει ηγετική δύναμη στην παγκόσμια ψηφιακή χρηματοοικονομικός τομέας.