Η κατάσταση στην Ελλάδα γίνεται ολοένα και πιο δύσκολη με {αποτέλεσμα} να ξεπερνιούνται τα όρια αντοχής των πολιτών. Μπορεί η κατανάλωση να κινείται θετικά, αλλά υπάρχουν πολλά «σημάδια» που δείχνουν ότι διατηρείται χάρη σε όσα έχουν έτοιμα οι πολίτες στις τραπεζικές καταθέσεις. Άλλωστε, το γεγονός ότι η Τράπεζα της Ελλάδος κατέγραψε πτώση στις καταθέσεις νοικοκυριών και επιχειρήσεων κατά πάνω από 3 δισ. ευρώ επιβεβαιώνει τα παραπάνω σε μια στιγμή που δείχνει τα προβλήματα που έχουν να αντιμετωπίσουν οι καταναλωτές. Άλλωστε, η κυβέρνηση της ΝΔ προέβλεψε –στο πλαίσιο του προϋπολογισμού– μείωση της ιδιωτικής κατανάλωσης από 2,9% το 2023 σε 1,3% το 2024.

Οι δυσκολίες ήταν ορατές εδώ και καιρό

Ωστόσο, τους τελευταίους μήνες, οι συνθήκες έχουν αρχίσει να επιδεινώνονται. Είναι χαρακτηριστικό ότι, σύμφωνα με στοιχεία της Eurostat που δημοσιεύθηκαν πριν από λίγο καιρό, το ποσοστό αποταμίευσης των Ελλήνων το 2022 ήταν αρνητικό έναντι του μέσου όρου αποταμίευσης στην ΕΕ του 12,7%.

Το 2022, οι κάτοικοι της ΕΕ εξοικονόμησαν κατά μέσο όρο το 12,7% του διαθέσιμου εισοδήματός τους. Το ποσοστό αυτό ήταν σημαντικά χαμηλότερο από ό,τι το 2021 (16,4%) και πιο κοντά στα προ-Covid-19 επίπεδα.

Επενδυτικά προϊόντα: Οι καταθέτες στρέφονται σε αμοιβαία κεφάλαια [γραφήματα]

Τα υψηλότερα ακαθάριστα ποσοστά αποταμίευσης μεταξύ των χωρών της ΕΕ το 2022 καταγράφηκαν στη Γερμανία (19,9%), στην Ολλανδία (19,4%) και στο Λουξεμβούργο (18,1%).

Δώδεκα χώρες της ΕΕ κατέγραψαν ποσοστά αποταμίευσης κάτω του 10% το 2022, συμπεριλαμβανομένης της Ελλάδας και της Πολωνίας, που κατέγραψαν αρνητικά ποσοστά -4% και -0,8% αντίστοιχα. Αυτό δείχνει ότι τα νοικοκυριά στην Ελλάδα και την Πολωνία ξόδεψαν περισσότερα από το ακαθάριστο διαθέσιμο εισόδημά τους και επομένως είτε συσσώρευσαν αποταμιεύσεις από προηγούμενες περιόδους είτε έλαβαν δάνεια για να χρηματοδοτήσουν τις δαπάνες τους.

Τα τελευταία στοιχεία της ΕΛΣΤΑΤ για τις συνολικές αποταμιεύσεις στη χώρα είναι επίσης ξεκάθαρα και ταυτόχρονα δίνουν μια άλλη πτυχή όσον αφορά το {επίπεδο} εισοδήματος καθώς και τη μέριμνα για την κάλυψη των καθημερινών αναγκών.

Αρχικά, σύμφωνα με την ΕΛΣΤΑΤ, οι αποταμιεύσεις προέρχονται κυρίως από τις επιχειρήσεις και τον τομέα της γενικής κυβέρνησης, με τα νοικοκυριά να υστερούν. Έτσι, σύμφωνα με στοιχεία της ΕΛΣΤΑΤ, το 2022 η συνολική ακαθάριστη αποταμίευση στην οικονομία αυξήθηκε στα 21,8 δισ. ευρώ από 16,5 δισ. ευρώ το 2021. Ωστόσο, η αποταμίευση των νοικοκυριών μειώθηκε στο -2,6% του ΑΕΠ.

Εικόνα για το 2023

Αξίζει να σημειωθεί ότι παρόμοια τάση παρατηρείται και για το 2023, όπως φαίνεται από την έρευνας οικονομικής κατάστασης του ΙΟΒΕ του περασμένου Οκτωβρίου. Όπως αναφέραμε, «ο δείκτης προθυμίας για αποταμίευση τους επόμενους 12 μήνες ενισχύθηκε ελαφρά τον Οκτώβριο και διαμορφώθηκε στις -61,7 μονάδες (από -63,8). Το 81% των νοικοκυριών δεν πιστεύει ότι είναι δυνατή η αποταμίευση τους επόμενους 12 μήνες, ενώ το 16% πιστεύει ότι είναι δυνατό ή πολύ πιθανό. Τα σχετικά επιτόκια ήταν +2,7 μονάδες στην ΕΕ και +2,6 μονάδες στη ζώνη του ευρώ.

Τι γίνεται με τις επιχειρήσεις;

Ειδικότερα, οι επιχειρήσεις παρουσίασαν εκροή καταθέσεων. Τον 11ο μήνα του 2023, οι Μη Χρηματοοικονομικές Επιχειρήσεις «απέσυραν» πάνω από 2,3 δισ. ευρώ από τις τράπεζες, ενώ την ίδια περίοδο οι συνολικές ροές χρηματοδότησης (νέα δάνεια μείον αποπληρωμές) περιορίστηκαν στα 874 εκατ. ευρώ.

Όπως αποδεικνύεται, οι λόγοι δεν σχετίζονται μόνο με την ακρίβεια. Οι εταιρείες προσαρμόζουν τη χρηματοοικονομική τους στρατηγική με βάση τις νέες συνθήκες που έχουν προκύψει μετά από 10 διαδοχικές αυξήσεις επιτοκίων από την Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα, οι οποίες οδήγησαν σε μεγάλες αυξήσεις στα επιτόκια δανεισμού αλλά όχι στις καταθέσεις. Η Τράπεζα της Ελλάδος εκτιμά ότι μόνο το ένα τρίτο των αυξήσεων των επιτοκίων της ΕΚΤ μετακυλίεται στους καταθέτες, ενώ ειδικά στην {περίπτωση} των καταθέσεων μίας ημέρας, οι αυξήσεις ήταν ελάχιστες και παραμένουν κοντά στο μηδέν.

Το προβληματισμός με τα επιτόκια

Από την πλευρά των καταθέσεων, το μέσο σταθμικό επιτόκιο των καταθέσεων σταθερής διάρκειας (NFC) νοικοκυριών και επιχειρήσεων ήταν κατά μέσο όρο 1,5% το πρώτο δεκάμηνο του 2023, σημειώνοντας αύξηση περίπου 140 μονάδων βάσης (bps). και είναι υψηλότερο σε σύγκριση με το ίδιο το 2022, ενώ οι καταθέσεις μίας ημέρας (τρεχούμενοι, όψεις και λογαριασμοί ταμιευτηρίου) αυξήθηκαν ελαφρά κατά 3 μονάδες βάσης.

Αντίθετα, το μέσο σταθμικό επιτόκιο των εταιρικών δανείων το πρώτο δεκάμηνο του 2023 ήταν κατά μέσο όρο 5,8%, έναντι μέσου όρου 3,2% το ίδιο δεκάμηνο του 2022. Ουσιαστικά, το κοστούς της εταιρικής πίστωσης έχει σχεδόν διπλασιαστεί.

Ως εκ τούτου, οι επιχειρήσεις προτίμησαν να αποσύρουν καταθέσεις από τις τράπεζες και να τις χρησιμοποιήσουν για να χρηματοδοτήσουν τις λειτουργικές και επενδυτικές τους ανάγκες, περιορίζοντας παράλληλα στο ελάχιστο τη λήψη νέων δανείων.

Σύμφωνα με στοιχεία της Τράπεζας της Ελλάδος για τον 11ο μήνα του 2023, τα ΝΧΙ προχώρησαν σε ανάληψη 2,325 δισ. από τις τράπεζες. Η μεγαλύτερη εκροή καταθέσεων σημειώθηκε τον Ιανουάριο (-3,4 δισ.), καθώς προηγήθηκε της μεγάλης εποχικής άνοδος τους τον Δεκέμβριο. Τον Οκτώβριο «αποσύρθηκαν» περισσότερα από 2,2 δισ. PLN, ενώ τον Νοέμβριο συνεχίστηκε η εκροή κεφαλαίων, ύψους 2,325 δισ. PLN.