Ίσως το σημαντικότερο όφελος από την ίδρυση μη κρατικών πανεπιστημίων στη χώρα μας είναι η αντιστροφή του brain drain
Καθώς αναμένουμε δράση από το Υπουργείο Παιδείας για να επιτραπεί η ίδρυση μη κρατικών, μη κερδοσκοπικών πανεπιστημίων στην Ελλάδα, οι {απόψεις} σταθμίζονται για την ορθότητα ή μη αυτής της κίνησης.
(*6*)
Αναδιάρθρωση: Ποια είναι η νέα υφυπουργός Παιδείας Ιωάννα Λυτρίβη;
Άλλοι εκφράζουν ενθουσιασμό για τη μεταρρύθμιση, άλλοι είναι επιφυλακτικοί σχετικά με το περιγραφή του νομοσχεδίου και επισημαίνουν πιθανές παγίδες και άλλοι είναι σθεναρά αντίθετοι στην απώλεια του κρατικού μονοπωλίου στην τριτοβάθμια κατάρτιση. Η Ελλάδα μπορεί να μετατραπεί σε ένα ευρωπαϊκό εκπαιδευτικό κέντρο που θα προσελκύει κυρίως μαθητές από χώρες του αραβικού κόσμου και των Βαλκανίων.
Τι σημαίνει όμως για την οικονομία η παραγωγή μη κρατικών πανεπιστημίων;
Στοιχεία από τις διεθνείς τάσεις και την εμπειρίας άλλων χωρών δείχνουν ότι το έργο μπορεί να αποφέρει πολλαπλά οφέλη στην ελληνική οικονομία, εφόσον η ίδρυση μη κρατικών πανεπιστημίων γίνει προσεκτικά και κερδίσει την εμπιστοσύνη τόσο των Ελλήνων όσο και των ξένων φοιτητών.
Την ίδια ώρα, άνθρωποι που ασχολήθηκαν διεξοδικά με το θέμα της μη δημόσιας τριτοβάθμιας εκπαίδευσης μίλησαν στα «ΝΕΑ» για τις δημοσιονομικές προοπτικές που άνοιξε η μεταρρύθμιση. Συγκεκριμένα, επισημάνθηκαν τουλάχιστον τέσσερις τομείς που αναμένεται να δημιουργήσουν προστιθέμενη αξίας: αντιστροφή της διαρροής εγκεφάλων, προσέλκυση ξένων επενδύσεων, τόνωση της ζήτησης και του τουρισμού.
Ο υπουργός Παιδείας Κυριάκος Πιερρακάκης, σε ομιλία του στο φόρουμ του Economic Post στα μέσα Δεκεμβρίου, εκτίμησε ότι το «ελεύθερο ακαδημαϊκό ίδρυμα» (δηλαδή τα μη κρατικά πανεπιστήμια) θα φέρει αύξηση του ΑΕΠ άνω του 1%.
Στην Κύπρο, υπολογίζεται ότι το 7% του ΑΕΠ επενδύεται σήμερα στην κατάρτιση (το τρίτο υψηλότερο ποσοστό στην ΕΕ, μετά τη Δανία και τη Σουηδία), από το οποίο το 60% είναι στην τριτοβάθμια κατάρτιση – ιδιωτική και δημόσια. 
Αντιστροφή του brain drain
Ίσως το σημαντικότερο όφελος από την ίδρυση μη κρατικών πανεπιστημίων στη χώρα μας είναι η αντιστροφή του brain drain.
Αυτό αποτελείται από τρεις άξονες: την παραμονή στην Ελλάδα των νέων που με τις παρούσες συνθήκες πηγαίνουν στο εξωτερικό για σπουδές, την προσέλκυση φοιτητών από άλλες χώρες και την προσέλκυση διδακτικού προσωπικού – Ελλήνων και ξένων.
Οι τελευταίοι αναμένεται να συμβάλουν σημαντικά στην οικονομία, καθώς είναι καταρτισμένοι επαγγελματίες που κατέχουν υψηλές θέσεις, η παρουσία των οποίων στην Ελλάδα θα τονώσει την παραγωγή έρευνας.
Όσον αφορά τους φοιτητές, η παραμονή νέων Ελλήνων που διαφορετικά θα επέλεγαν άλλη χώρα για σπουδές θα δημιουργήσει μια δεξαμενή καταρτισμένων νέων που θα μπορούν να συνεισφέρουν στην αγοράστρια εργασίας και την εθνική οικονομία.
«Τα μη κρατικά πανεπιστήμια, απαλλαγμένα από γραφειοκρατικούς περιορισμούς, θα μπορούν να συνεργάζονται με την αγοράστρια και να κατευθύνουν τους φοιτητές σε αυτήν», λέει ο Τάσος Αβραντίνης, μέλος του Διοικητικού Συμβουλίου του Κέντρου Φιλελεύθερων Σπουδών (ΚΕΦΙΜ) και πρόεδρος του Ινστιτούτου Δημοσιονομικών Μελετών στα «ΝΕΑ» (INDIME).
Στην Κύπρο τα ιδιωτικά πανεπιστήμια έχουν κερδίσει την εμπιστοσύνη της αγοράς.
«Περισσότερο από το 80% των αποφοίτων από κυπριακά πανεπιστήμια βρίσκουν δουλειά σε έναν τομέα που σχετίζεται με τις σπουδές τους μέσα σε ένα χρόνο», σημειώνει ο Κώστας Καδής, Υπουργός Παιδείας της Κύπρου το 2014-2018 και σήμερα Αντιπρόεδρος του Διοικητικού Συμβουλίου του ιδιωτικό Ακαδημαϊκό ίδρυμα Frederick, που λειτουργεί σε Λευκωσία και Λεμεσό.
Έλληνες φοιτητές στο εξωτερικό
Επί του παρόντος, ο αριθμός των Ελλήνων φοιτητών στο εξωτερικό υπολογίζεται σε 50.000–55.000.
Υπολογίζεται ότι περίπου 18.000–20.000 από αυτούς σπουδάζουν στην Κύπρο.
Σύμφωνα με στοιχεία του ΟΟΣΑ, ο δεύτερος πιο δημοφιλής προορισμός σπουδών είναι το Ηνωμένο Βασίλειο, στο οποίο συμμετείχαν 9.509 Έλληνες φοιτητές το 2021.
Τις επόμενες θέσεις καταλαμβάνουν η Γερμανία (4.341), η Βουλγαρία (4.185), η Ολλανδία (3.519), η Τουρκία (2.827), η Γαλλία (2.288), οι ΗΠΑ (2.091), η Ιταλία (1.505) και η Ρουμανία (1.016). Υπάρχουν λιγότεροι από 1.000 Έλληνες φοιτητές σε άλλες χώρες.
Και αν οι νέοι Έλληνες που πηγαίνουν στη Μεγάλη Βρετανία, τις Ηνωμένες Πολιτείες και τις δυτικοευρωπαϊκές χώρες (Γερμανία, Ολλανδία, Γαλλία) δυσκολεύονται να βρουν τη θέση τους στα ελληνικά μη κρατικά πανεπιστήμια – αν το Χάρβαρντ δεν ανοίξει παράρτημα στην Ελλάδα, δεν έχει σημασία πόσο πολύ το θέλουμε – τότε δεν ισχύει το ίδιο για όσους παρακολούθησαν πανεπιστήμια στην Κύπρο, τη Βουλγαρία, τη Ρουμανία, τη Σλοβακία, την Τσεχία ή ακόμα και την Τουρκία.
«Το 30-40% θα συνεχίσει να σπουδάζει στο εξωτερικό, αλλά το υπόλοιπο μπορεί να επιλέξει μη κρατικά πανεπιστήμια στην Ελλάδα», τονίζει ο Τάσος Αβραντίνης.
Αυτό σημαίνει ότι περίπου 35.000 φοιτητές που σπουδάζουν αυτή τη στιγμή στο εξωτερικό θα μπορούσαν να το κάνουν στην Ελλάδα, καθώς ένα μεγάλο ποσοστό εγκαταλείπει το {σχολείο} επειδή δεν μπόρεσε να μπει στη σχολή της επιλογής του.
Να σημειωθεί επίσης ότι τα περισσότερα από αυτά είναι παιδιά από οικογένειες που είναι σε θέση να καλύψουν τα έξοδα σπουδών και διαβίωσης στο εξωτερικό.
Επιπλέον, η παραγωγή αγγλόφωνων μη κρατικών πανεπιστημίων θα καταστήσει δυνατή την προσαγωγή αλλοδαπών φοιτητών στην Ελλάδα.
«Διεθνώς, η ζήτηση για υπηρεσίες τριτοβάθμιας εκπαίδευσης είναι τεράστια», λέει ο διευθυντής του ΚΕΦΙΜ. Σύμφωνα με στοιχεία του ΟΟΣΑ, υπήρχαν 23.792 αλλοδαποί φοιτητές στην Ελλάδα το 2021 (εκ των οποίων 15.000 από την Κύπρο).
«Για τα ιδιωτικά πανεπιστήμια, ο αριθμός αναμένεται να φτάσει ή και να ξεπεράσει τις 100.000», λέει ο Τάσος Αβραντίνης.
«Η πιθανή αγοράστρια στην οποία μπορούν να εισέλθουν τα ελληνικά μη κρατικά πανεπιστήμια είναι 1,3 δισεκατομμύρια άνθρωποι που μπορούν να βρεθούν στη χώρα μας με πτήση έως και 3 ωρών», συνεχίζει και τονίζει ότι η χώρα μας μπορεί να εξελιχθεί σε ένα ευρωπαϊκό εκπαιδευτικό κέντρο, που θα προσελκύουν κυρίως φοιτητές από χώρες του αραβικού κόσμου και των Βαλκανίων. «Με αυτόν τον τρόπο, τα δημόσια πανεπιστήμια θα διεθνοποιηθούν επίσης μέσω του ανταγωνισμού και έτσι θα προσελκύσουν ακόμη περισσότερα».
Αναμένεται ότι η παραγωγή δεσμών με φοιτητές που θα έρθουν στη χώρα μας από το εξωτερικό θα δημιουργήσει επιτέλους προϋποθέσεις για τον γεωπολιτικό και γεωστρατηγικό εκσυγχρονισμό της χώρας.
Άμεσες επενδύσεις για τη παραγωγή εκπαιδευτικών ιδρυμάτων
Σύμφωνα με τις βασικές κατευθύνσεις του Υπουργείου Παιδείας σχετικά με το νομικό πλαίσιο που θα ορίζει τη λειτουργία τους, σε πρώτη φάση τα μη κρατικά πανεπιστήμια της Ελλάδας θα πρέπει να υπαχθούν σε ξένα πανεπιστήμια.
Γίνεται λοιπόν σαφές ότι είναι –τουλάχιστον εν μέρει– οι άμεσες ξένες επενδύσεις που θα αποφέρουν σημαντικά χρηματικά ποσά στην Ελλάδα.
Στην Κύπρο υπάρχουν ιδιωτικά πανεπιστήμια ξένης ιδιοκτησίας, όπως το Ακαδημαϊκό ίδρυμα Λευκωσίας και το Ευρωπαϊκό Ακαδημαϊκό ίδρυμα Κύπρου, καθώς και άλλα που ανήκουν σε Κύπριους.
Αν ακολουθήσουμε το παραδείγματα της Κύπρου στη χώρα μας, το πιο πιθανό σενάριο είναι ότι τα σημερινά ιδιωτικά πανεπιστήμια θα ενταχθούν σε ξένα πανεπιστήμια και θα τα ανεβάσουν στη βαθμίδα των πανεπιστημίων.
Τα πανεπιστήμια στην Κύπρο είχαν ήδη πραγματοποιήσει σημαντικές επενδύσεις στον εκσυγχρονισμό τους περίπου 10 χρόνια πριν από την υιοθέτηση το 2005 του νόμου που εξουσιοδοτεί την ίδρυση ιδιωτικών πανεπιστημίων.
«Και έτσι, το 2006 βρέθηκαν πλήρη έγγραφα αίτησης στα συρτάρια του υπουργείου και το 2007 άρχισαν να λειτουργούν τα πρώτα ιδιωτικά πανεπιστήμια», εξηγεί σε συνέντευξή του στα «ΝΕΑ» ο Κώστας Καδής. Στη χώρα μας, η κυβέρνηση έχει θέσει ως στόχο να ανοίξει το πρώτο μη κρατικό ακαδημαϊκό ίδρυμα τον Σεπτέμβριο του 2025.
