Η μείωση της αβεβαιότητας για την εύρεση εργασίας, η αύξηση των επενδύσεων, καθώς και η θετική οικονομική ανάπτυξη ιδεών είναι μερικοί μόνο από τους παράγοντες που μπορούν να μετατρέψουν τη διαρροή εγκεφάλων σε {κέρδος} εγκεφάλων για την Ελλάδα.

Ο πρόεδρος της πρωτοβουλίας BrainReGain, Κωνσταντίνος Κεσέντες, μιλά για την τάση των νέων να επιστρέφουν και για… τη μετάβαση από την εποχή του brain drain στην εποχή του Brain Regain.

Διαρροή εγκεφάλων στην Ελλάδα, νέες θέσεις στα πανεπιστήμια και νέο μισθολόγιο

Η κυρία Γεωργία Μοσχόβου, που συμμετείχε στο πρόγραμμα Brain Regain και επέστρεψε στην Ελλάδα, δηλώνει ότι «το μεγαλύτερο εμπόδιο στην επιστροφή είναι η ελληνική νοοτροπία και το γεγονός ότι η εργασιακή κουλτούρα στην Ελλάδα συνήθως δεν είναι στο {επίπεδο} της εποχής μας». Επίσης απαντά αν οι Έλληνες του εξωτερικού έχουν επαρκή πληροφόρηση για τις εξελίξεις στην Ελλάδα.

– Σε ποιο βαθμό συνεχίζεται η διαρροή ανθρώπινου δυναμικού υψηλής ειδίκευσης στο εξωτερικό;

CC: Μετά την περίοδο της οικονομικής κρίσης, η χώρα άρχισε να αναπτύσσεται δυναμικά, συνοδευόμενη από σημαντικές μεταρρυθμίσεις, όπως η ραγδαία ανάπτυξη ιδεών της ηλεκτρονικής διοίκησης και παρεμβάσεις για αποτελεσματικότερη λειτουργία του κράτους. Αυτές οι αλλαγές αρχίζουν να έχουν θετικό αντίκτυπο τόσο στην εθνική οικονομία όσο και στην καθημερινή ζωή των πολιτών, ενώ δημιουργούν ένα ευνοϊκό περιβάλλον για εμβληματικές επενδύσεις από πολυεθνικές εταιρείες και εθνικούς ηγέτες. Ως {αποτέλεσμα} της οικονομικής ανάπτυξης, το ποσοστό ανεργίας, που ήταν η κύρια αιτία της διαρροής εγκεφάλων, έπεσε κάτω από το 10% για πρώτη φορά σε 14 χρόνια.

Παράλληλα, η Ελλάδα κερδίζει συνεχώς έδαφος στον χάρτη των χωρών που είναι φιλικές προς τις start-up και εδραιώνει τη θέση της ως κέντρο καινοτομίας στη Νοτιοανατολική Ευρώπη. Το οικοσύστημα Elevate Greece περιλαμβάνει σήμερα πάνω από 600 startups, που απασχολούν περίπου 6.000 εργαζόμενους υψηλής εξειδίκευσης, ενώ σύμφωνα με στοιχεία της Ευρωπαϊκής Τράπεζας Επενδύσεων, η αποτίμηση των ελληνικών startups αυξήθηκε 7,5 φορές μεταξύ 2017 και 2022, ξεπερνώντας τα 8 δισεκατομμύρια, αντιπροσωπεύοντας το 3,9% του ΑΕΠ της χώρας. .

Αυτές οι αλλαγές έχουν μειώσει δραστικά τις διαρροές ανθρώπινου δυναμικού, εκτός από ορισμένα επιστημονικά πεδία όπου η μείωση των διαρροών είναι χαμηλότερη λόγω της αναντιστοιχίας προσφοράς και ζήτησης.

Πρόεδρος της πρωτοβουλίας BrainReGain, Κωνσταντίνος Κεσέντες

– Υπάρχει πρόσφατη τάση επιστροφής των νέων; Τι δείχνουν τα στοιχεία;

CC: Φυσικά και υπάρχει! Οι ευνοϊκές συνθήκες που ανέφερα προηγουμένως καθιστούν σταδιακά τη χώρα μας ελκυστική για όσους επιστρέφουν στο σπίτι αναζητώντας πολύτιμη απασχόληση ή ξεκινώντας τις δικές τους επιχειρηματικές επιχειρήσεις. Σύμφωνα με την τελευταία μας έρευνας, οι εταιρείες-μέλη του ΣΕΒ και οι startups του Elevate Greece προσέλαβαν κατά μέσο όρο περίπου τρεις Έλληνες ομογενείς εργαζομένους σε διάστημα 12 μηνών.

Ένα άλλο ενδεικτικό στοιχείο είναι οι εκατοντάδες άνθρωποι που χρησιμοποιούν τις υπηρεσίες της Πρωτοβουλίας μας στην προσπάθειά τους να επιστρέψουν στη χώρα τους. Ωστόσο, πιστεύω ότι είναι καλύτερο για τη Γεωργία, που είναι ζωντανό παραδείγματα διαρροής εγκεφάλων, που ζει και εργάζεται στην Ολλανδία σε διεθνή εταιρεία τα τελευταία εννέα χρόνια, να μοιραστεί τις εμπειρίες της μαζί μας και να αποφασίσει να επιστρέψει στην Ελλάδα. .

Γενικός διευθυντής: Η επιστροφή στην Ελλάδα ήταν μια πολυπαραγοντική απόφασης και τα κίνητρα για την επιστροφή ποικίλλουν από {περίπτωση} σε {περίπτωση}. Ο τρόπος ζωής με τον οποίο μεγαλώσαμε εμείς οι Έλληνες είναι μοναδικός και όσοι έχουμε πάει στο εξωτερικό τον νοσταλγούμε και τον λαχταρούμε. Η στενότητα της οικογένειας και οι «χαμένες στιγμές» με φίλους που άφησαν πίσω προκαλούν μεγάλη νοσταλγία. Αλλά είναι εξίσου σημαντικό να μπορούμε να έχουμε αξιοπρεπείς συνθήκες εργασίας, ευκαιρίες επαγγελματικής εξέλιξης και ισορροπία μεταξύ προσωπικής και επαγγελματικής ζωής – αξίες που θεωρούνται δεδομένες στο εξωτερικό. Νομίζω ότι το μεγαλύτερο εμπόδιο στην επιστροφή είναι η ελληνική νοοτροπία και το γεγονός ότι η εργασιακή κουλτούρα στην Ελλάδα συνήθως δεν είναι στο {επίπεδο} της εποχής μας. Ξεπερασμένες έννοιες, μισθοί ανεπαρκείς στο σημερινό κοστούς ζωής, εργασιακό περιβάλλον που δεν σέβεται και δεν αναπτύσσει τον εργαζόμενο. Υπάρχουν σαφείς εξαιρέσεις – αλλά χρειάζεται προσπάθειας για να τις βρούμε. Εδώ έγκειται η αξίας της πρωτοβουλίας BrainReGain, καθώς μπορεί να λειτουργήσει ως ενδιάμεσος για τους Έλληνες του εξωτερικού που θα ήθελαν να επιστρέψουν.

Η Brain drainer που επέστρεψε στην Ελλάδα, Γεωργία Μοσχόβου

– Κατά πόσο πιστεύετε ότι οι Έλληνες του εξωτερικού έχουν επαρκή πληροφόρηση για τις εξελίξεις στην Ελλάδα που θα καθορίσουν κατά κάποιο τρόπο την απόφασή τους να επιστρέψουν;

Γενικός διευθυντής: Δεν νομίζω ότι είναι αρκετό. Κατά την έρευνας, δυσκολεύτηκα να βρω τις πληροφορίες που χρειαζόμουν. Ανακάλυψα το πρόγραμμα καθοδήγησης BrainReGain στο LinkedIn και την πλατφόρμα του για Έλληνες επαγγελματίες του εξωτερικού με θέσεις εργασίας. Εκεί ανακάλυψα και την Έκθεση για τα σημαντικότερα γεγονότα της χώρας, η οποία μου παρείχε συγκεντρωμένες πληροφορίες για τις μεταρρυθμίσεις που έγιναν τα τελευταία χρόνια στη λειτουργία της χώρας, την ανάπτυξη ιδεών και την οικονομία της. Ήμουν πολύ χαρούμενος για αυτή την πρωτοβουλία και έγραψα αμέσως. Η σχέσης με τη μέντορά μου ήταν και είναι εξαιρετική και η βοήθειά της ήταν ανεκτίμητη. Κατά τη διάρκεια των συνεδριών μας, άκουσε τις ανησυχίες μου και μου περιέγραψε με ειλικρίνεια τις προκλήσεις και τις ευκαιρίες στην εταιρική επικοινωνίας στην Ελλάδα. Ταυτόχρονα με έφερε σε επαφής με καταπληκτικούς συναδέλφους που εργάζονται σε αυτόν τον τομέα σε μεγάλες ελληνικές και πολυεθνικές εταιρείες στην Ελλάδα. Το πρόγραμμα βοηθά τους καθοδηγούμενους να δημιουργήσουν ένα δίκτυο επαφών στην Ελλάδα (πράγμα πολύ δύσκολο αν δεν έχετε εργαστεί εδώ πριν) – όχι μόνο να βρουν δουλειά, αλλά κυρίως να δημιουργήσουν ουσιαστικές σχέσεις με άτομα με παρόμοια καταγωγή και {απόψεις}. Θα προσθέσω επίσης ότι η εμπειρίας της επιστροφής και της αντιμετώπισης μιας νέας καθημερινότητας επιφύλασσε και πολλές ευχάριστες εκπλήξεις. Από τότε που εργάζομαι εδώ, έχω μείνει έκπληκτος από τη δημιουργικότητα και τη ζεστασιά των Ελλήνων. Οι σχέσεις είναι πιο ουσιαστικές και το πνεύμα συνεργασίας είναι ισχυρότερο. Πιστεύω ότι η ένταξη Ελλήνων από το εξωτερικό στο {δυναμικό} των ελληνικών επιχειρήσεων είναι μεγάλο δώρο. Οι δεξιότητες που έχουμε αναπτύξει στο εξωτερικό, εκτεθειμένοι στο διεθνές περιβάλλον και δουλεύοντας για διεθνείς κολοσσούς που είναι πρωτοπόροι στον τομέα τους, είναι εξαιρετικά απαραίτητες για την ανάπτυξη ιδεών και την πρόοδο των ελληνικών επιχειρήσεων. Αρκεί να διασφαλίσουμε ότι αυτοί οι άνθρωποι προσαρμόζονται αλλά δεν αφομοιώνονται υπό την επίδραση παθογόνων στο εργασιακό περιβάλλον. Και, φυσικά, πώς θα εξασφαλίσουν οι ίδιες οι εταιρείες ότι μπορούν να προσφέρουν αυτό που έχουν.

– Ποιες χώρες απορρόφησαν περισσότερους νέους και νέες;

CC: Συνήθως πρόκειται για χώρες που προσφέρουν μια σειρά από ευνοϊκές συνθήκες, συμπεριλαμβανομένων ελκυστικών μισθών, ευκαιριών επαγγελματικής εξέλιξης και καλών συνθηκών διαβίωσης. Μάλιστα, ορισμένα από αυτά διευκολύνουν τη μετανάστευση μέσω εθνικών σχεδίων δράσης. Σύμφωνα με την πρώτη μας έρευνας για το 2021, «θα επέστρεφα αν…» για τους Έλληνες που ζουν και εργάζονται στο εξωτερικό, η πλειοψηφία των Ελλήνων εργάζεται στο Ηνωμένο Βασίλειο (30,1%), ακολουθούμενη από τη Γερμανία (12,4%) και την Κύπρο (11,1%) ), Ελβετία (7%), Ολλανδία (6,7%), Βέλγιο (5,7%), ΗΠΑ (4,4%) και Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα (3,2%).

Ένα ενδιαφέρον γεγονός είναι ότι οι συνθήκες σε αυτές τις χώρες επηρεάζουν όχι μόνο την επιλογής τους ως χώρα προορισμού, αλλά και την επιθυμία να επιστρέψουν στην Ελλάδα. Για παραδείγματα, οι εργαζόμενοι στη Γερμανία, το Βέλγιο και την Ελβετία είχαν περισσότερες πιθανότητες να επιστρέψουν από εκείνους που εργάζονταν στο Ηνωμένο Βασίλειο, την Κύπρο και τη Σουηδία.

– Πώς μπορεί ένα «brain drain» να γίνει «brain gain»;

CC: Η μετάβαση από τη «διαρροή εγκεφάλων» στο «{κέρδος} εγκεφάλων» είναι μια πρόκληση πολλαπλών παραγόντων που σχετίζεται άμεσα με τη διεθνή κινητικότητα και τον παγκόσμιο ανταγωνισμό για την προσέλκυση ταλέντων. Επομένως, το προβληματισμός πρέπει να προσεγγιστεί λαμβάνοντας υπόψη τις συνθήκες που έχουν προκύψει σε παγκόσμιο {επίπεδο} και όχι ως φαινόμενο που μπορεί να αντιστραφεί αυτόματα γιατί οι συνθήκες που το προκάλεσαν έχουν εκλείψει στη χώρα.

Ως παραδείγματα, θα αναφέρω τους δείκτες ελκυστικότητας ταλέντων (ITA) του ΟΟΣΑ, που είναι το πρώτο συνεκτικό εργαλείο που καταγράφει τα δυνατά και τα αδύνατα σημεία των χωρών όσον αφορά την ικανότητά τους να προσελκύουν και να διατηρούν διαφορετικές κατηγορίες ταλαντούχων εργαζομένων από άλλες χώρες. Οι τέσσερις κατηγορίες ταλέντων σύμφωνα με την έκδοση του 2023 περιλαμβάνουν εργαζόμενους με υψηλή επιστημονικά κατάρτιση, ξένους επιχειρηματίες, φοιτητές και ιδρυτές νεοφυών επιχειρήσεων, καθώς και ένα ευρύ φάσμα διαστάσεων για την {αξιολόγηση} της ελκυστικότητας μιας χώρας. Η Ελλάδα δυστυχώς κατατάσσεται χαμηλά σε όλες τις κατηγορίες και τις διαστάσεις.

Όπως καταλαβαίνετε, τα οφέλη του εγκεφάλου δεν μπορούν να επιτευχθούν μέσω μονοδιάστατων ή μεμονωμένων λύσεων, αλλά απαιτούν μια ολιστική προσέγγιση και στρατηγική σε εθνικό {επίπεδο} με διακριτές πολιτικές και δράσεις.

Φυσικά, ο πιο καθοριστικός παράγοντας στον επαναπατρισμό των brain drainers είναι η ύπαρξη καλοπληρωμένων, υψηλής ποιότητας θέσεων εργασίας που μπορούν να δημιουργηθούν μέσω της ανάπτυξης της οικονομίας και της εξέλιξης του παραγωγικού μοντέλου της χώρας. Τα ποιοτικά χαρακτηριστικά όπως οι καινοτόμοι τομείς απασχόλησης, η επαγγελματική προοδευτικότητα, η αξιοκρατία και οι ίσες ευκαιρίες απασχόλησης υποστηρίζονται ευκολότερα από μεγάλες επιχειρηματικές μονάδες που έχουν υιοθετήσει αρχές εταιρικής διακυβέρνησης και επενδύουν στρατηγικά στη βιωσιμότητα, την δημιουργικότητα και τη συνεχή κατάρτιση των εργαζομένων.

Παράλληλα, είναι απαραίτητη η βελτίωση της αποτελεσματικότητας του κράτους και η βελτίωση των συνθηκών διαβίωσης των πολιτών στους τομείς της υγείας, της παιδείας, της ασφάλειας, της δικαιοσύνης, των υποδομών, των μεταφορών, των δημοσίων υπηρεσιών και κάθε άλλη λειτουργία που επηρεάζει την καθημερινότητά τους.

Ωστόσο, οι συνθήκες που αναπτύσσονται αυτή τη στιγμή στην Ελλάδα, σε συνδυασμό με τη βελτιωμένη διεθνή εικόνα της, μας κάνουν αισιόδοξους για το μέλλον. Όσο η χώρα συνεχίζει την πορεία ανάπτυξης και μεταρρυθμίσεων, όχι μόνο θα πετύχουμε τον στόχο της επιστροφής των Ελλήνων που έφυγαν στην οικονομική κρίση, αλλά θα μπορούμε να προσελκύουμε ταλέντα από το εξωτερικό.

– Ποια είναι τα μελλοντικά σχέδια του BrainReGain Initiative – Hellenism in Action;

CC: Ας συνεχίσουμε να ενισχύουμε τη Συμμαχία μας κινητοποιώντας όλους τους Έλληνες σε όλο τον κόσμο για να δημιουργήσουμε μια ισχυρή Ελλάδα για τις επόμενες γενιές! Εργαζόμαστε και καλούμε ελληνικές εταιρείες που μοιράζονται το όραμα και τις αξίες μας, Έλληνες επιστήμονες του εξωτερικού που θέλουν να συνεισφέρουν στην Πατρίδα και επιχειρηματίες να ενώσουμε τις δυνάμεις μας για να συμβάλουμε όλοι στην ανασυγκρότηση της χώρας.

Οι εταιρείες μέλη μας που απαρτίζουν τη συμμαχία μας είναι κορυφαίες ελληνικές εταιρείες και αντιπροσωπεύουν τους ισχυρότερους μεταποιητικούς τομείς όπως η βιομηχανία, η τεχνολογία, ο τουρισμός, οι κατασκευές, το λιανικό εμπόριο, η ναυτιλία, η υγεία, οι νομικές και συμβουλευτικές υπηρεσίες και η κατάρτιση.

Μαζί με τα μέλη μας υλοποιούμε δραστηριότητες με κύριο άξονα το πρόγραμμα Mentoring, στο οποίο συμμετείχε και η Γεωργία, στο οποίο έμπειρα ανώτερα στελέχη αναλαμβάνουν εθελοντικά τον ρόλο του Μέντορα για να βοηθήσει τους Έλληνες του εξωτερικού με στρατηγικές επαναπατρισμού. Ταυτόχρονα, συνεργαζόμαστε στενά με επιστημονικές ομάδες για την υλοποίηση της έρευνάς μας και, με τη βοήθεια των υποστηρικτών μας, τη διάδοση του έργου μας και τη διοργάνωση εκδηλώσεων στο εξωτερικό με τοπικά ελληνικά κέντρα. Επιπλέον, δημιουργήσαμε ομάδες εργασίας για την ανάπτυξη ιδεών προτάσεων και σχεδίων δράσης για τον καθορισμό μιας πολιτικής επαναπατρισμού. Τα αποτελέσματα όλων των δραστηριοτήτων μας θα παρουσιαστούν τον Μάρτιο κατά την ετήσια εκδήλωση που διοργανώνουμε για τα μέλη μας και θα δημοσιευθούν στην ιστοσελίδα www.brainregain.gr.