Η έκθεση της Επιτροπής σχετικά με την ανταγωνιστικότητα του τραπεζικού τομέα και την ενιαία τραπεζική αγοράστρια επισημαίνει τρεις κύριες αδυναμίες. Κατακερματισμός της ευρωπαϊκής αγοράς κατά μήκος των εθνικών συνόρων, {εφαρμογή} διεθνών προτύπων χωρίς πάντα να λαμβάνεται υπόψη η ιδιαιτερότητα της Ευρωπαϊκής Ένωσης και η υπερβολική πολυπλοκότητα του ρυθμιστικού πλαισίου.

Για την αντιμετώπισή τους, οι Βρυξέλλες ανακοινώνουν ένα ευρύ πακέτο νομοθετικών και μη νομοθετικών παρεμβάσεων, το οποίο θα περιλαμβάνει, μεταξύ άλλων: κατανομή κεφαλαίου και ρευστότητας σε διασυνοριακούς τραπεζικούς ομίλους, ασφάλιση καταθέσεων, κεφαλαιακές απαιτήσεις, χρηματοδότηση στεγαστικών και επιχειρηματικών δανείων, επενδύσεις σε τραπεζικό λογισμικό, αποζημίωση στελεχών και αρμοδιότητες μικρότερων δανειστικών ιδρυμάτων.

Κατάλληλες προτάσεις αναμένεται να παρουσιαστούν το πρώτο τρίμηνο του 2027 ως μέρος της στρατηγικής της Ένωσης Αποταμιεύσεων και Επενδύσεων. Όπως τονίζει η Επιτροπή, στόχος δεν είναι η απορρύθμιση ή η αποδυνάμωση της ανθεκτικότητας των τραπεζών, αλλά η επίτευξη ισορροπίας μεταξύ της χρηματοπιστωτικής σταθερότητας και της ικανότητας του κλάδου να χρηματοδοτεί την οικονομική ανάπτυξη ιδεών, την δημιουργικότητα και τις στρατηγικές προτεραιότητες της Ευρώπης.

Εμπόδια στην ενιαία τραπεζική αγοράστρια

Παρά την πρόοδο των τελευταίων ετών, η διασυνοριακή ολοκλήρωση του ευρωπαϊκού τραπεζικού συστήματος παραμένει περιορισμένη καθώς η εταιρική χρηματοδότηση μεταξύ των χωρών της ζώνης του ευρώ αντιπροσωπεύει μόνο το 16% του συνολικού εταιρικού δανεισμού, ενώ μετά την παγκόσμια οικονομική κρίση οι περισσότερες συγχωνεύσεις και εξαγορές τραπεζών πραγματοποιήθηκαν εντός των εθνικών συνόρων.

Ως {αποτέλεσμα}, οι τραπεζικοί όμιλοι είναι μεγάλοι σε σύγκριση με την οικονομία της χώρας στην οποία εδρεύουν, αλλά παραμένουν μικροί σε σύγκριση με το μέγεθος της ευρωπαϊκής αγοράς και των διεθνών ανταγωνιστών τους.

Ένα από τα βασικά ζητήματα που εντόπισε η Επιτροπή είναι η υποχρέωση των διασυνοριακών ομίλων να πληρούν τις απαιτήσεις κεφαλαίου και ρευστότητας τόσο σε ενοποιημένο {επίπεδο} όσο και χωριστά σε κάθε θυγατρική. Σύμφωνα με εκτιμήσεις της ΕΚΤ, η άρση ορισμένων από αυτούς τους περιορισμούς θα μπορούσε να απελευθερώσει περίπου 230 δισ. ευρώ σε υψηλής ποιότητας ρευστοποιήσιμα περιουσιακά στοιχεία που επί του παρόντος παραμένουν δεσμευμένα σε μεμονωμένες θυγατρικές.

Η Επιτροπή σχεδιάζει να προτείνει μέτρα για την αποτελεσματικότερη κατανομή κεφαλαίων και ρευστότητας στους ευρωπαϊκούς τραπεζικούς ομίλους, επιτρέποντας στις αρμόδιες εποπτικές αρχές να διασφαλίζουν ότι πληρούνται οι απαιτήσεις σε {επίπεδο} μητρικής εταιρείας και ότι οι θυγατρικές λαμβάνουν έγκαιρα τους απαραίτητους πόρους, τόσο σε κανονικές συνθήκες όσο και σε περιόδους κρίσης.

Ταυτόχρονα, ανακοινώνεται ενιαία ρυθμιστική αντιμετώπιση για τις ενδοομιλικές συναλλαγές, είτε πραγματοποιούνται εντός χώρας είτε μεταξύ διαφορετικών κρατών μελών, και η Επιτροπή δηλώνει ότι θα παρέμβει όταν οι εθνικές αποφάσεις για συγχωνεύσεις και εξαγορές τραπεζών περιορίζουν αδικαιολόγητα την ελεύθερη παροχή υπηρεσιών, την κυκλοφορία κεφαλαίων και την εγκατάσταση επιχειρήσεων στην ενιαία αγοράστρια.

Μια νέα πρόταση προστασίας των καταθέσεων

Η μεγαλύτερη ελευθερία μεταφοράς κεφαλαίων εντός διασυνοριακών ομάδων θα συνοδεύεται από διασφαλίσεις για τους καταθέτες και τις εθνικές οικονομίες. Σε αυτό το πλαίσιο, η Επιτροπή θα αντικαταστήσει την πρόταση του 2015 για ένα Ευρωπαϊκό Σύστημα Ασφάλισης Καταθέσεων με μια νέα πρωτοβουλία που θα αποσκοπεί στην απλούστευση της δομής ασφάλισης των καταθέσεων και στην αποσαφήνιση της κατανομής των αρμοδιοτήτων και της χρηματοδότησης σε {περίπτωση} τραπεζικής κρίσης.

Στόχος είναι να διασφαλιστεί ότι η κατάρρευση ενός διασυνοριακού ομίλου δεν οδηγεί σε δυσανάλογες υποχρεώσεις για εθνικά συστήματα ασφάλισης καταθέσεων ή κρατικούς προϋπολογισμούς, διασφαλίζοντας παράλληλα την ίση προστασία των καταθέσεων σε ολόκληρη την Τραπεζική Ένωση.

Προβλέπονται επίσης παρεμβάσεις για πιο προβλέψιμες στρατηγικές εξυγίανσης τραπεζικών ομίλων, καθώς και ενίσχυση των μηχανισμών ρευστότητας στη διαδικασία εξυγίανσης.

Αλλαγές στις κεφαλαιακές απαιτήσεις και στη χρηματοδότηση

Η Επιτροπή αποδίδει ιδιαίτερη σημασία στον τρόπο με τον οποίο εφαρμόζονται τα διεθνή τραπεζικά πρότυπα στην Ευρώπη, διότι, όπως αναφέρθηκε, η ΕΕ έχει υιοθετήσει πιστά διεθνείς κανόνες και, σε ορισμένες περιπτώσεις, τους έχει επεκτείνει σε όλες τις τράπεζες και όλα τα επίπεδα ολοκλήρωσης, παρόλο που αρχικά προορίζονταν κυρίως για μεγάλα και διεθνώς ενεργά πιστωτικά ιδρύματα.

Οι Βρυξέλλες θα παρουσιάσουν προτάσεις σχετικά με το λεγόμενο όριο εκκίνησης, δηλαδή ένα όριο που περιορίζει τη ικανότητα των τραπεζών να μειώσουν τις κεφαλαιακές απαιτήσεις μέσω εσωτερικών μοντέλων υπολογισμού κινδύνου, με ιδιαίτερη έμφαση στον αντίκτυπο στη μη πιστωτική χρηματοδότηση επιχειρηματικών δραστηριοτήτων και στεγαστικών δανείων.

Η έκθεση αναγνωρίζει ότι οι απαιτήσεις στεγαστικού δανείου μπορεί να επηρεάσουν την πρόσβαση των νοικοκυριών στη χρηματοδότηση στέγασης, αλλά επισημαίνει ότι η αύξηση του στεγαστικού δανείου σε αγορές με περιορισμένη προσφοράς στέγης θα μπορούσε να οδηγήσει σε υψηλότερες τιμές και να επιδεινώσει το προβληματισμός της οικονομικής προσιτότητας στέγασης.

Η Επιτροπή θα επανεξετάσει επίσης τη ρυθμιστική προσέγγιση για την εξειδικευμένη χρηματοδότηση, συμπεριλαμβανομένων των έργων υποδομής και ενεργειακής μετάβασης, καθώς και τη χρηματοδότηση του εμπορίου, έτσι ώστε οι ευρωπαϊκές τράπεζες να μπορούν να υποστηρίζουν καλύτερα τις επιχειρήσεις και να ασφαλίζουν τις αλυσίδες εφοδιασμού.

Παράλληλα, θα διερευνηθούν τρόποι για τη βελτίωση της πρόσβασης των καινοτόμων εταιρειών σε πιστώσεις που βασίζονται σε άυλα περιουσιακά στοιχεία και δικαιώματα πνευματικής ιδιοκτησίας, τα οποία δεν μπορούν να χρησιμοποιηθούν ως ασφάλεια με τον ίδιο τρόπο όπως τα ενσώματα περιουσιακά στοιχεία.

Λογισμικό, αποζημιώσεις στελεχών και μικρότερες τράπεζες

Η αντιμετώπιση των επενδύσεων λογισμικού των τραπεζών βρίσκεται επίσης στο μικροσκόπιο της Επιτροπής, καθώς οι ισχύοντες κανόνες ορίζουν ότι μεγάλο μέρος αυτών των δαπανών αφαιρείται από τα βασικά εποπτικά κεφάλαια. Αυτή η προσέγγιση θεωρείται ότι αντιμετωπίζει το λογισμικό ως κοστούς και όχι ως επιχειρηματικό περιουσιακό στοιχείο και θα μπορούσε να φέρει τις ευρωπαϊκές τράπεζες σε μειονεκτική θέση σε σύγκριση με τους διεθνείς ανταγωνιστές.

Η Επιτροπή θα προτείνει αναθεώρηση του κατάλληλου πλαισίου για τη παραγωγή των κατάλληλων κινήτρων για επενδύσεις στην δημιουργικότητα και την ψηφιακή ανθεκτικότητα, λαμβάνοντας υπόψη τις νέες απειλές που θέτει η τεχνολογία, η κυβερνοασφάλεια και η τεχνητή νοημοσύνη.

Αλλαγές στις αμοιβές των στελεχών που αναλαμβάνουν κινδύνους εξετάζονται επίσης για να μειώσουν την πολυπλοκότητα και τον φόρτο, να αντιμετωπίσουν στρεβλώσεις στις δομές αποδοχών και να διευκολύνουν τις ευρωπαϊκές τράπεζες να προσελκύουν ειδικευμένους εργαζόμενους χωρίς να δημιουργούν κίνητρα για υπερβολικούς κινδύνους.

Προβλέπεται ένα σαφέστερο και απλούστερο καθεστώς για τις μικρές και λιγότερο σύνθετες τράπεζες, με προσαρμοσμένες απαιτήσεις σε {επίπεδο} προληπτικής εποπτείας, μακροπροληπτικής πολιτικής και εξυγίανσης. Η Επιτροπή αναγνωρίζει ότι τα μικρότερα πιστωτικά ιδρύματα διαδραματίζουν σημαντικό ρόλο στη χρηματοδότηση των ΜΜΕ και των λιγότερο ανεπτυγμένων περιφερειών, αλλά συχνά επιβαρύνονται δυσανάλογα λόγω της πολυπλοκότητας των κανονιστικών ρυθμίσεων.

Λιγότερη γραφειοκρατία χωρίς απορρύθμιση

Ένας άλλος βασικός άξονας αφορά την απλούστευση των εποπτικών και ρυθμιστικών απαιτήσεων, καθώς οι διαδοχικές μεταρρυθμίσεις έχουν οδηγήσει σε ρυθμιστικές επικαλύψεις, ασυνέπειες και αυξημένο κοστούς συμμόρφωσης. Σύμφωνα με την έκθεση, οι υποχρεώσεις υποβολής εκθέσεων έχουν γίνει ιδιαίτερα δαπανηρές και σε αρκετές περιπτώσεις οι τράπεζες υποχρεούνται να αναφέρουν τα ίδια ή παρόμοια δεδομένα σε διαφορετικές αρχές.

Η Επιτροπή επικεντρώνεται σε ένα πιο ενοποιημένο σύστημα προληπτικών, στατιστικών και υγειονομικών πληροφοριών, το οποίο θα βασίζεται σε ένα κοινό λεξικό δεδομένων. Ταυτόχρονα, εξετάζει την άρση των επικαλύψεων στις κεφαλαιακές απαιτήσεις του Πυλώνα 2 και την απλούστευση των κανόνων για τις ελάχιστες απαιτήσεις για ίδια κεφάλαια και επιλέξιμες υποχρεώσεις.

Εξηγεί ότι η απλούστευση δεν πρέπει να οδηγεί σε ασθενέστερη εποπτεία, καθώς η ανθεκτικότητα είναι βασική προϋπόθεση για την ανταγωνιστικότητα. Οι ευρωπαϊκές τράπεζες επιδεικνύουν σήμερα ισχυρή κεφαλαιακή θέση και διατηρούν υψηλή κερδοφορία, επιτυγχάνοντας απόδοση ιδίων κεφαλαίων 10,5% στο τέλος του 2025. Ωστόσο, οι αποτιμήσεις τους εξακολουθούν να διαφέρουν από αυτές των αμερικανικών τραπεζών, κάτι που στην έκθεση σχετίζεται, μεταξύ άλλων, με τον κατακερματισμό της ευρωπαϊκής αγοράς και τις αμφιβολίες των επενδυτών για τη βιωσιμότητα της κερδοφορίας.

Όπως είπε η Maria Luis Albuquerque, Επίτροπος για τις Χρηματοοικονομικές Υπηρεσίες και την Ένωση Αποταμιεύσεων και Επενδύσεων, η απλούστευση και η μεγαλύτερη αναλογικότητα των κανόνων είναι σημαντικές, αλλά δεν επαρκούν από μόνες τους. Όπως σημείωσε, οι ευρωπαϊκές τράπεζες χρειάζονται κατάλληλες συνθήκες για να αναπτυχθούν, να συνεχίσουν την ολοκλήρωση και να ανταγωνίζονται σε παγκόσμια κλίμακα, που προϋποθέτει την άρση των εμποδίων στην ενιαία τραπεζική αγοράστρια και την ολοκλήρωση της Τραπεζικής Ένωσης.